Zdjęcie zrobione z nasadką powiększającą na obiektywie przy przysłonie F/1.8

Co można zrobić, aby zwiększyć GO? Jak można to wykorzystać?

Podstawową metodą na zwiększenie głębi ostrości jest przymknięcie przysłony. Im mniejszy otwór przysłony tym jest ona większa. Na poniższym zdjęciu, jej przymknięcie do wartości F/16, dało możliwość ostrego pokazania całej centralnej części kwiatu.

Zdjęcie zrobione z nasadką powiększającą na obiektywie przy przysłonie F/16

Warto też wiedzieć, że zakres głębi ostrości to w zasadzie subiektywne odczucie. Nie ma czegoś takiego, że głębia ostrości jest dokładnie od tego do tego miejsca. Przejście ze stanu nieostrości w stan uważany za ostry jest płynne. To, że określa się wielkość głębi ostrości jest sprawą czysto umowną i zależy nie tylko od indywidualnych preferencji odbiorcy, ale też np. od odległości z jakiej ogląda się dane zdjęcie. Zdjęcia na wielkich bilbordach z daleka wyglądają na ostre, ale jeśli przyjrzymy im się z bliska, to okaże się, że w zasadzie wszystko jest nieostre.

Są trzy czynniki wpływające na GO. Przysłona, ogniskowa obiektywu i odległość, na którą ustawiamy ostrość. Zależność jest następująca:

• przysłona – im mniejszy otwór (większa liczba F) – tym większe GO,
• ogniskowa – im krótsza ogniskowa (rzeczywista, a nie ekwiwalent dla pełnej klatki) – tym większe GO,
• odległość – im większa odległość – tym większe GO.

Jeśli ktoś się zastanawiał dlaczego aparaty kompaktowe mają większą głębię ostrości niż lustrzanki, to pewnie już się domyśla, że chodzi tu o ogniskową obiektywu. Kompakty mają małe matryce. Ich obiektywy, aby mieć odpowiedni kąt widzenia muszą posiadać odpowiednio krótsze ogniskowe, a to wpływa na zwiększenie głębi ostrości.

Można by sobie wyobrazić hipotetyczną sytuację w której, aby na lustrzance mieć GO z kompaktu ktoś do zdjęć makro zakłada obiektyw szerokokątny, dokłada nasadkę powiększającą i ze zrobionego zdjęcia wycina fragment odpowiadający wielkości matrycy z aparatu kompaktowego. Powinno wyjść to samo. Pomijam tu problem posiadania nasadki powiększającej pasującej do obiektywów szerokokątnych, których średnice nie należą do małych.

W makrofotografii, aby powiększyć fotografowany obiekt stosowane są dwa mechanizmy. Pierwszy, polegający na przybliżeniu się do niego i to już wpływa na zmniejszenie się głębi ostrości oraz drugi polegający na zastosowaniu długich ogniskowych w celu optycznego powiększenia obiektu, i to też wpływa na mniejsze GO. Dlatego głębia ostrości w zdjęciach makro, czy też w fotografii zbliżeniowej, jest taka mała.

Mała głębia ostrości przydaje się do separacji obiektu względem tła. Wtedy sam obiekt lub jego część pozostaje ostry, a tło jest ładnie rozmyte i nie odwraca uwagi od obiektu.

Poniżej jeszcze dodatkowe przykłady razem z parametrami, przy których zostały zrobione.

powiększ

Czy widzisz siatkę? Na pierwszy rzut oka jej nie widać, dopiera po pewnej analizie można dostrzec rozmycia przez niż spowodowane.

A siatka wyglądała tak:
powiększ

Różnica miedzy tymi zdjęciami, że został wybrany inny punk ostrości. A to co mają wspólnego te zdjęcia, to przysłona dająca małą głębię ostrości. Dzięki temu przy fotografowaniu przez siatkę można zrobić w miarę poprawne zdjęcie.

Ps. I tu wychodzi wyższość aparatów kompaktowych z małymi obiektywami. Są one tak małe, że obiektyw mieści się w otworze siatki i w ogóle nie ma tego problemu. O ile można do siatki tak blisko podejść.

Ps2. O robieniu zdjęć przez szybę już pisałem we wpisie Zdjęcia przez szybę i błąd autofokusa, a o tym jak likwidować odbicia od niej we wpisie Filtr polaryzacyjny i szyba.

To tego typu zdjęć potrzebne są jasne obiektywy o stosunkowo dużym otworze przysłony. Przedstawione fotki zostały zrobione z już wysłużonym trochę obiektywem PANCOLAR 1.8/80, produkcji DDR.

Zdjęcie przy F=4,8

Zdjęcie przy F=8

Jak widać mniejsza głębia ostrości jest przy mniejszej przysłonie F=4,8. Jednak różnice nie są zbyt duże. Aparat, którym były robione te zdjęcia (Canon A710IS), jak większość kompaktów, nie daje możliwości zbyt dużej zmiany tego parametru. Przy maksymalnie wysuniętym zoomie najmniejsza przysłona to 4,8, a największa to właśnie 8. Większą zmianę głębi ostrości uzyskany zmieniając ogniskową, co było pokazane we wspomnianym wcześniej poście.

powiększ

Kontynuując zagadnienie głębi ostrości można powiedzieć, że zależy ona od jeszcze jednego parametru.

W poprzednim wpisie Głębia ostrości – to ty decydujesz podałem, że zależy ona od przysłony oraz ogniskowej obiektywu. Zależy też od punktu, na który jest ustawiona ostrość, czyli od odległości między aparatem a fotografowanym obiektem. Im obiekt jest bliżej tym mniejsza głębia ostrości. Wydawać by się mogło, że zależy ona również od wielkości matrycy aparatu, którym się posługujemy. Bo przecież z aparatów kompaktowych, z małymi matrycami, uzyskujemy dużą głębię ostrości. Wynika, to jednak z faktu, że aparaty te mają „obiektywy szerokokątne” (w rozumieniu pełnej klatki), bo należy tu patrzeć na ich rzeczywistą ogniskową, a nie na tą przeliczoną na film 35mm.

Dodatkowe artykuły do poczytania:
Foto-Poradnik Pawła Dumy: Głębia ostrości, cz. 1.
Przysłona i głębia ostrości – fragment „Ekspozycji bez tajemnic” cz.1
Przysłona obiektywu
Głębia ostrości w praktyce i w teorii
Głębia ostrości

Rozmiar tej przestrzeni zależ głównie od przysłony obiektywu i jego ogniskowej. Im mniejszy otwór przysłony i dłuższa ogniskowa, tym strefa ostrości krótsza. Tak jak na zdjęciu:

powiększ
Aparat Panasonic DMC-FZ18, ISO 100, czas 1/400s, f/5.6, ogniskowa 491mm

I odwrotnie im większy otwór przysłony i krótsza ogniskowa, tym strefa ostrości większa. Tak jak tu:

powiększ
Aparat Panasonic DMC-FZ18, ISO 100, czas 1/250s, f/5.6, ogniskowa 30mm

Na tym zdjęciu de facto zmianie uległa tylko ogniskowa obiektywu. Została zmniejszona, a aparat został przysunięty bliżej gałązki by uzyskać podobny kadr.

Na koniec jeszcze jedno zdjęcie. Te same parametry jak poprzednio. Zmieniony został tylko punkt ostrzenia obiektywu z gałązki na tło. Przez to strefa ostrego obrazu została przesunięta dalej od obiektywu. Gałązka znalazła się już w przestrzeni trochę nieostrej.

powiększ
Aparat Panasonic DMC-FZ18, ISO 100, czas 1/250s, f/5.6, ogniskowa 30mm

Więcej o głębi ostrości warto poczytać w artykule Głębia ostrości – co to jest.

Ps. Ogniskowe przy zdjęciach podaję w przeliczeniu na film 35mm.