Zdziwiony motyl – rusałka pawik

W mojej okolicy przełom lipca i sierpnia to dobry okres na fotografowanie motyli. W zeszłym roku też robiłem im zdjęcia, a efekty pokazałem we wpisach Motyle i zdjęcia makro oraz Zdjęcia makro motyli – jak robiłem. W tym roku do tych zdjęć użyłem trochę innego sprzętu. Jeśli chodzi o optykę, to nawet tańszego.

W minionym roku wykorzystywałem amatorski obiektyw Sigma 70 -300mm f/4-5.6 APO DG Makro. Przy ogniskowej 200 do 300 ma on możliwość ustawienia ostrości już od około 1 metra. W tym roku do zdjęć owadów użyłem manualnego obiektywu Pancolar 1,8/80, który pozostał mi jeszcze z okresu zdjęć „analogowych” oraz dodatkowej nasadki RAYNOX M-250. Tylko ostatnie zdjęcie było robione bez niej.

Komplet ten wymuszał zdjęcia z odległości około 25cm. Wymagało to dość powolnego zbliżania się do owada siedzącego na kwiatku. Motyle rusałka pawik, to dość spokojne owady więc nie było z tym zbytniego problemu. Wykorzystany obiektyw ma ręczne ustawianie przysłony, dlatego aparat musiał być ustawiony w trybie A (Av) by móc automatycznie do pomierzonego światła dobrać odpowiedni czas migawki. Aby te czasy były w miarę krótkie ustawiłem na aparacie czułość ISO 800. Przy przysłonie w granicach 5,6 do 8 w zależności od zmiennego zachmurzenia miałem czasy od 1/125 do 1/800s. Były to wystarczająco krótkie czasy by uzyskać nieporuszone zdjęcia. Przymknięcie przysłony do F8 dawało już w miarę przyzwoitą głębię ostrości przy wystarczająco krótkich czasach. Większe przymknięcie dałoby większą głębię ostrości, ale po pierwsze czas uległby wydłużeniu, a po drugie obraz w wizjerze stawał się już zbyt ciemny by móc celować. To obiektyw manualny i przez wizjer widać dokładnie tyle ile wynika z ustawionej przysłony. We współczesnych obiektywach automatycznych przez wizjer widzisz obraz przy największym otworze przysłony, a ustawiony mniejszy otwór dla zdjęcia jest przymykany dopiero w momencie jego wykonywania.

Po niżej kilka dodatkowych zdjęć.

Ostatnie zdjęcie bez nasadki Raynoxa, zrobione z większej odległości niż poprzednie. Poskutkowało to znacznie większą głębią ostrości.
Ps. Wszystkie zdjęcia aparatem Canon EOS 50D.

Zdjęcie zrobione z nasadką powiększającą na obiektywie przy przysłonie F/1.8

Co można zrobić, aby zwiększyć GO? Jak można to wykorzystać?

Podstawową metodą na zwiększenie głębi ostrości jest przymknięcie przysłony. Im mniejszy otwór przysłony tym jest ona większa. Na poniższym zdjęciu, jej przymknięcie do wartości F/16, dało możliwość ostrego pokazania całej centralnej części kwiatu.

Zdjęcie zrobione z nasadką powiększającą na obiektywie przy przysłonie F/16

Warto też wiedzieć, że zakres głębi ostrości to w zasadzie subiektywne odczucie. Nie ma czegoś takiego, że głębia ostrości jest dokładnie od tego do tego miejsca. Przejście ze stanu nieostrości w stan uważany za ostry jest płynne. To, że określa się wielkość głębi ostrości jest sprawą czysto umowną i zależy nie tylko od indywidualnych preferencji odbiorcy, ale też np. od odległości z jakiej ogląda się dane zdjęcie. Zdjęcia na wielkich bilbordach z daleka wyglądają na ostre, ale jeśli przyjrzymy im się z bliska, to okaże się, że w zasadzie wszystko jest nieostre.

Są trzy czynniki wpływające na GO. Przysłona, ogniskowa obiektywu i odległość, na którą ustawiamy ostrość. Zależność jest następująca:

• przysłona – im mniejszy otwór (większa liczba F) – tym większe GO,
• ogniskowa – im krótsza ogniskowa (rzeczywista, a nie ekwiwalent dla pełnej klatki) – tym większe GO,
• odległość – im większa odległość – tym większe GO.

Jeśli ktoś się zastanawiał dlaczego aparaty kompaktowe mają większą głębię ostrości niż lustrzanki, to pewnie już się domyśla, że chodzi tu o ogniskową obiektywu. Kompakty mają małe matryce. Ich obiektywy, aby mieć odpowiedni kąt widzenia muszą posiadać odpowiednio krótsze ogniskowe, a to wpływa na zwiększenie głębi ostrości.

Można by sobie wyobrazić hipotetyczną sytuację w której, aby na lustrzance mieć GO z kompaktu ktoś do zdjęć makro zakłada obiektyw szerokokątny, dokłada nasadkę powiększającą i ze zrobionego zdjęcia wycina fragment odpowiadający wielkości matrycy z aparatu kompaktowego. Powinno wyjść to samo. Pomijam tu problem posiadania nasadki powiększającej pasującej do obiektywów szerokokątnych, których średnice nie należą do małych.

W makrofotografii, aby powiększyć fotografowany obiekt stosowane są dwa mechanizmy. Pierwszy, polegający na przybliżeniu się do niego i to już wpływa na zmniejszenie się głębi ostrości oraz drugi polegający na zastosowaniu długich ogniskowych w celu optycznego powiększenia obiektu, i to też wpływa na mniejsze GO. Dlatego głębia ostrości w zdjęciach makro, czy też w fotografii zbliżeniowej, jest taka mała.

Mała głębia ostrości przydaje się do separacji obiektu względem tła. Wtedy sam obiekt lub jego część pozostaje ostry, a tło jest ładnie rozmyte i nie odwraca uwagi od obiektu.

Poniżej jeszcze dodatkowe przykłady razem z parametrami, przy których zostały zrobione.

Mam przyjemność prowadzenia kącika makro na tym blogu.

Makrofotografia to moja pasja którą cały czas rozwijam w porozumieniu z najlepszymi fotografami. W kąciku chciałbym ująć rzeczy najistotniejsze w tej dziedzinie fotografii. Liczę także na Państwa pomoc przy tworzeniu kolejnych wpisów. Proszę zarzucać mnie pytaniami na które będę starał się jak najlepiej odpowiedzieć.

Makrofotografia jest świetnym sposobem spędzenia czasu z przyrodą. Dla mnie jest to czas który pozwala mi na refleksje, przemyślenia ale także na całkowite oderwanie się od codzienności. Oglądanie świata na co dzień niezauważalnego dla człowieka jest czymś niesamowitym – tego po prostu trzeba spróbować!

W kolejnych wpisach chciałby zająć się podstawowymi zagadnieniami związanymi z makrofotografią.

Pozdrawiam

Michał Toruński

W dzisiejszym wpisie chciałbym przedstawić Michała Toruńskiego, fotografa, który poprowadzi w blogu kącik poświęcony makrofotografii. Poniżej wywiad z Michałem, a na końcu wpisu galeria z jego wybranymi pracami. Warto zobaczyć.

Przemysław Oziemblewski: Kiedy zaczęła się Twoja przygoda z fotografią?

Michał Toruński: Moja przygoda z fotografią zaczęła się całkiem niedawno. Było to na początku 2009 roku. Co ciekawe, wcześniej fotografia w ogóle mnie nie interesowała.

PO: Jakiego rodzaju zdjęcia lubisz robić, w czym się specjalizujesz?

MT: Specjalizuję się w zdjęciach makro. Zainteresowanie makrofotografią rozpoczęło się, gdy zobaczyłem zdjęcia Igora Siwanowicza. Zacząłem od aparatu komórkowego i lupy, następnie kupiłem aparat kompaktowy i zacząłem robić pierwsze zdjęcia. Po pewnym czasie natknąłem się na zdjęcia znanych w kraju makrofotografów i zacząłem przerabiać mój sprzęt, aby móc osiągnąć satysfakcjonujące efekty. Fotografowanie życia owadów i pajęczaków to mój świat.
Zdjęcia wykonuję kompaktem połączonym z konwerterem. Fotografowie z zagranicy nie mogą się nadziwić, że można osiągnąć taką jakość zwykłym, tanim sprzętem. Mam nawet swoich fanów a to największa satysfakcja.

PO: W jaki sposób uczyłeś się fotografować? Ile z tego, co robisz jest wynikiem twojego doświadczenia i uczenia się na własnych błędach?

MT: Zacząłem od podstaw fotografii. Właściwy kadr, kompozycja to najważniejsze cechy dobrej technicznie fotografii. Tego trzeba się nauczyć. Potem przyszedł czas na publikowanie w Internecie moich prac. Zacząłem od portalu Lumisfera gdzie do niedawna było ponad 500 moich zdjęć makro. Tam poznałem mnóstwo fantastycznych osób, które przewyższały mnie swoją wiedzą i swoimi komentarzami kierowały na właściwy tor. Sporo się nauczyłem na własnych błędach. Ponieważ byłem „świeży” w temacie fotografii, chłonąłem wiedzę jak gąbka wodę. Mimo iż nie interesowałem się nigdy biologią, to w temacie fotografii przyrodniczej jest to nieuniknione. Korzystałem również z „Fotografii Dla Ciekawych” oraz porad najlepszych makrofotografów w Polsce i na świecie.

PO: Co Twoim zdaniem można zaliczyć do 5 największych błędów, które ludzie popełniają przy robieniu zdjęć makro?

MT: – Zły kadr. Przeważnie jest centralny.
- Ostrość w niewłaściwym punkcie.
- Niewłaściwa kolorystyka (zły balans bieli).
- Poruszone zdjęcie.
- Nieciekawa kompozycja.

PO: Jakiej rady byś udzielił swojemu najbliższemu przyjacielowi, który postanowił zasmakować makrofotografii i robienia tego typu zdjęć?

MT: Bądź jak komandos – skradaj się, czołgaj, podchodź ostrożnie do obiektu. Przydaje się również wiedza entomologiczna i biologiczna z zakresu życia owadów i pajęczaków. Mając taką wiedzę możemy osiągnąć dużo więcej.

PO: Na jakiej stronie lub stronach internetowych można zobaczyć Twoje zdjęcia?

MT: Moje zdjęcia można oglądać na podanych poniżej stronach (przeważnie pod nickiem torun84)
www.lumisfera.pl, www.digart.pl, www.plfoto.pl, www.foto-kurier.pl, www.flickr.com, www.deviantart.com, www.1x.com.

PO: Czy jest zdjęcie, z którego jesteś szczególnie zadowolony?

MT: Moim ulubionym zdjęciem jest portret Bzyga Pospolitego (znane jako Air Force One), które można obejrzeć na najważniejszym na świecie portalu fotograficznym www.1x.com. Jest to moje ulubione zdjęcie.

PO: Jak ono powstało?

MT: Zdjęcie powstało jak każde inne z tym, że kadr jest wyjątkowy i trudny do powtórzenia. To trochę jak z Rosyjską ruletką – albo się uda albo nie. Modele są bardzo niecierpliwi i nieprzekupni. Makrofotografia to bardzo trudna dziedzina fotografii, ale jej efekty są warte wielu godzin prób i błędów.

PO: Dziękuję za rozmowę i życzę kolejnych świetnych zdjęć.

MT: Dziękuję i pozdrawiam.

1. Obiekt

Wbrew pozorom nie każdy śnieg nadaje się do sfotografowania, jeśli mówimy o fotografowaniu płatków. Przekonałem się o tym, gdy podjąłem niedawno drugą próbę zrobienia tego typu zdjęć. Pierwszą zrobiłem, gdy jeszcze śnieg lekko prószył, więc miałem go na wyciągnięcie ręki, świeży, prosto z nieba. I taki jest najlepszy. Do drugiej sesji śniegowej, brałem wieczorem ten, który spadł rano. Niestety już nie miał pięknych konturów, płatki śniegu były lekko podtopione i mniej okazałe. Wniosek – nie wolno zbyt długo zwlekać.

2. Sprzęt

Na takie zdjęcia, trzeba naprawdę sporego powiększenia. To co wykorzystałem, to obiektyw z długą ogniskową 300mm (dla pełnej klatki) oraz drugi obiektyw odwrotnie przykręcony do niego. Czyli poza normalnym obiektywem potrzebny jest pierścień odwrotnego mocowania i drugi obiektyw. Ten drugi to jeszcze z czasów DDR Pancolar 1,8/80. Pierwszy obiektyw (ten przymocowany do aparatu) przymykamy na maksa, aby przy największej przysłonie (najmniejszy otwór) mieć jak największą głębię ostrości. W drugim z kolei, otwieramy przysłonę (największy otwór), aby uniknąć winietowania. Konieczny jest jeszcze statyw ze środkową kolumną podnoszoną na korbkę. Korbka jest o tyle istotna, że właśnie za jej pomocą będziemy nastawiać ostrość. Do całego zestawu potrzebna jest tylko jeszcze płytka, najlepiej czarna. Na płytce ułożymy płatki śniegu do sfotografowania. Całość wyglądała tak:

3. Sesja pierwsza

Pierwszą sesję płatkom śniegu robiłem przy świetle zastanym. Niebo było pochmurne. Oświetlenie równomierne, bezcieniowe.
Obiektyw skierowany w dół, co umożliwiło ustawianie ostrości po przez zmianę odległości do obiektu. Ponieważ głębia ostrości w takich sytuacjach jest niesamowicie mała ważne jest, aby płatek śniegu leżał płasko i równolegle do matrycy. Płatki śniegu zbierałem na kawałek materiału i strząsałem na przeźroczystą pokrywkę od pudełka na płyty CD. Pod pokrywką był umieszczony drugi kawałek czarnego materiału, aby stworzyć ciemne tło.

4. Sesja druga

Kilka dni później, zachęcony pierwszymi zdjęciami, postanowiłem zrobić dodatkowe zdjęcia. Sprzęt ten sam, tylko oświetlenie nowe. Zdjęcia robiłem wieczorem przy świetle lamp błyskowych. Lampy były dwie. Jedna po prawej, druga po lewej stronie. Na lampy dodatkowo zakładałem barwne filtry, aby dodać koloru.

Więcej zdjęć płatków śniegu znajdziesz w albumie.

powiększ

powiększ

Byłem wczoraj na Nikon Roadshow. W skrócie można powiedzieć „Wart było”. Roadshow Nikona będzie gości jeszcze w wielu miastach w Polsce. Więc też możesz się wybrać. Szczegóły na stronach serwisu fotopolis.pl. Do serwisu Fotopolis, na ich prośbę, wysłałem swój krótki opis z wrażeniami na temat tego spotkania i prezentowanego tam sprzętu. Oto co napisałem:

Spotkanie z mojego punku widzenia było rewelacyjne. Przede wszystkim dzięki fotografom prowadzącym warsztaty. Przemawiało przez nich wieloletnie doświadczenie i nie było dla nich trudnych pytań. Do Poznania przyjechałem głównie ze względu na warsztaty z makrofotografii prowadzone przez p. Leszka Szurkowskiego. Zdjęcia makro robiłem już dawniej, ale w ostatnim czasie właśnie ten rodzaj fotografii zaczął mnie szczególnie pasjonować. Oczywiście półtorej godzinne spotkanie nie wyczerpie tematu i w zasadzie daje dopiero przedsmak tego, czego możemy się spodziewać po fotografii zbliżeniowej. W warsztatach najbardziej zainteresowały mnie tematy związane z oświetleniem. Nie sposób też nie wspomnieć o sprzęcie, który można było przetestować, mianowicie o lustrzance NIKON D300S i w moim przypadku z obiektywem makro 105 mm. Ten aparat budzi respekt. Naprawdę czuć, że w ręku trzyma się kawał solidnego sprzętu i nie chodzi tu tylko o jego wagę. Chciałoby się móc dłużej go testować . Poniżej wybrane zdjęcie, które zdążyłem zrobić w czasie tych krótkich testów. Pozostałe spotkania, czy to produktowe, czy związane z oświetleniem dziennym i sztuczny były również interesujące. Przyjechałem do Poznania na 13-tą, wyjeżdżałem po 20-stej ze świadomością dobrze wykorzystanego czasu oraz z głową pełną pomysłów na kolejne zdjęcia i myślami, a może by tak D300S?

powiększ

Inne zdjęcie

powiększ

Tu dodatkowo w czasie wyzwalania migawki był użyty spryskiwacz. Dlatego widać na ciemnym tle białe kropki.

Ps. Pierwsze zdjęcie w tym wpisie było robione przy długim czasie, dlatego nie widać na nim zbyt wielu ludzi. W tym czasie, w trochę innym miejscu placu, odbywały się warsztaty z systemu sterowania światłem błyskowym CLS.

Ps2. P. Leszek Szurkowski, który prowadził zajęcia z makro, prezentuje swój warsztat makrofotografii w serwisie Szeroki Kadr. Zobacz film.

powiększ

powiększ

powiększ

Najbardziej zdziwiłem się kiedy udało mi się podejść do motylka z komórką na odległość około 15 cm. Efekt powyżej.

Więc jeśli masz komórkę, z w miarę sprawnym aparatem, staraj się robić różne zdjęcia. Komórka ma tą niewątpliwą zaletę, że zawsze jest pod ręką.

Sprzęt

Ponieważ motyle są stosunkowo dużymi owadami nie trzeba tu specjalnie wyrafinowanego sprzętu. Wystarczy aparat z obiektywem o ogniskowej około 200 lub większym (w przeliczeniu na film 35mm) oraz możliwością ostrzenia z odległości około 1 m lub krótszej. Ja korzystałem z aparatu Canon EOS 1000D z obiektywem Sigma 70 -300mm f/4-5.6 APO DG. Właściciele kompaktów z długimi zoomami nie powinni mieć problemu. Właściciele lustrzanek muszą się zaopatrzyć w odpowiedni obiektyw. Jeśli obiektyw w ustawieniu tele ostrzy w znacznie większej odległości to można na obiektyw dokręcić soczewkę, która skróci odległość ostrzenia.

Technologia

Ze zdjęciami motyli, owadów, czy też innych obiektów jest ten problem, że przy ich wykonywaniu mamy stosunkowo małą głębię ostrości. Nawet jeśli autofokus działa bardzo sprawnie łatwo o ustawienie ostrości o kilka milimetrów za, czy przed odpowiednim miejscem. Rozwiązaniem tego problemu jest robienie zdjęć seriami. Przestawiamy aparat w tryb ręcznego ustawiania ostrości. Ustawiamy ostrość na określoną odległość. Podchodzimy do fotografowanego obiektu na odległość ostrzenia i wykonujemy serię zdjęć przybliżając i oddalając aparat od obiektu. Można też, jeśli komuś wygodniej, obracać nieznacznie pierścieniem ustawiania ostrości w trakcie wykonywania serii zdjęć. Później z tych setek wykonanych fotek wybieramy te najlepsze. Ja zrobiłem ich ponad tysiąc, z czego zdjęć moim zdaniem udanych będzie kilkanaście.

Obiekt

Znając zwyczaje motyli nie będzie z tym problemu. Określone gatunki motyli lubią różne rodzaje kwiatów. Więcej o tym na forum oraz w artykule „Witajcie motyle! Jak zwabić do ogrodu kolorowe owady” opublikowanym w magazynie „Kwietnik” nr 8/2009. Wtedy nie będziemy gonić za motylami, tylko one same do nas przylecą. Tak jak na poniższym zdjęciu. Policz. Ile jest tu motyli?

I oto cała tajemnica. Życzę udanych zdjęć.

Wszystkie zdjęcia robiłem z ręki. Dla ustabilizowania aparatu pomocny okazuje się monopod lub stabilizacja w aparacie (matrycy bądź wmontowana w obiektyw), ale i bez tego da się je fotografować.

Wbrew pozorom zrobienie takich zdjęć nie jest zbyt trudne. Jak je robiłem, jakie są problemy i jak sobie z nimi radzić, opiszę w następnym wpisie. Na zdjęciu pierwszym, czwartym i piątym jest motyl rusałka pokrzywnika, a na pozostałych dwóch rusałka pawik. Motyle zwabiły kiaty rudbekii.

Poniżej jeszcze całość

Klikając na zdjęcia możesz je wyświetlić w oryginalnym powiększeniu jaki uzyskałem na matrycy aparatu. Jest to zdjęcie makro w skali 1:2.

Sprzęt:
aparat – Canon EOS 1000D, obiektyw – Sigma 70 -300mm f/4-5.6 APO DG, statyw, ostrość ustawiana manualnie w trybie Live View
Parametry zdjęcia:
czas 2s, f/22, ISO 100, ekspozycja -1
Wywołanie zdjęcia:
Camera Raw w Adobe Photoshop Elements 7

Ps. Może nie powinienem tego pisać o własnych zdjęciach, ale to akurat mi się podoba i jestem z niego zadowolony.

Do mojego sprzętu dokupiłem adapter odwrotnego mocowania obiektywu. Wszystkie zdjęcia, poza ostatnim (to zrobione tradycyjnie), zostały wykonane właśnie za pomocą zestawu Canon 1000D, kitowy obiektyw 18-55 IS oraz wspomniany pierścień odwrotnego mocowania. Pierścień kupiony za 34 zł plus 7 zł kosztów przesyłki. Dla zainteresowanych, zakupu dokonałem w sklepie www.infoto.pl. Pierścień był trochę „lepiący” w dotyku więc musiałem go umyć w wodzie z mydłem, ale najważniejsze – zdjęcia makro można robić. Makrofotografia to jest to, co ostatnio bardzo mi się podoba. Efekty na załączonych obrazkach.

Znalazłem, bardzo ciekawą stronę z krótkimi filmikami podpowiadającymi jak fotografować. Opisywane są cztery tematy:
Portret,
Sport,
Krajobraz,
Makrofotografia.

Materiał powstał w związku z konkursem organizowanym przez Canona.
Warto też zajrzeć na stronę z wynikami tego konkursu, a szczególnie zobaczyć zdjęcia półfinalistów. Są naprawdę niesamowite.