Dlaczego ten sam pieszy wychodzi ostry przy 1/40 s, gdy idzie w Twoją stronę, a gdy przechodzi w poprzek kadru, potrzebujesz aż 1/320 s? Czas migawki, który zatrzyma ruch, zależy nie tylko od prędkości, ale też od kierunku, odległości, ogniskowej, a nawet od tego, gdzie zdjęcie będzie oglądane. W tym wpisie wyjaśnię, jak to wszystko połączyć, pokażę drugi sposób zamrażania ruchu, w którym to nie migawka zatrzymuje ruch i zaproszę Cię do kalkulatora, który policzy właściwy czas za Ciebie.

Zawody Formoza Challenge w Chodzieży. Czas migawki 1/100 sekundy. Sylwetka biegacza zamrożona, a ruch nóg już nie do końca.

Wiedza o tym, jak dobrać czas naświetlania do ruchu, przydaje mi się najbardziej wtedy, gdy fotografuję zawody sportowe i różne rywalizacje. Jedną z takich imprez była Formoza Challenge w Chodzieży, czyli jeden z najbardziej wymagających biegów z przeszkodami, który przyciąga setki uczestników spragnionych ekstremalnych wyzwań. Trasa pełna naturalnych i sztucznych przeszkód sprawdza nie tylko kondycję zawodników, ale też ich determinację i odwagę.

Dla mnie oznacza to ludzi, którzy biegną, skaczą i wspinają się w różnych kierunkach, a każdy zbyt długi czas migawki kończy się rozmytym zdjęciem. Ten wpis jest kolejną częścią cyklu „Jak robić ostre zdjęcia?”

Dlaczego ruchomy obiekt wychodzi na zdjęciu rozmazany

Gdy migawka jest otwarta, obraz poruszającego się obiektu przesuwa się po matrycy. Jeśli to przesunięcie jest bardzo małe, oko go nie zauważy i obiekt wygląda na ostry. Jeśli jest większe, na zdjęciu pojawia się smuga, czyli poruszenie. Jak duży wpływ ma czas naświetlania, najlepiej widać we wpisie Z jakim czasem fotografować wodospad? – porównanie od 1/8000 do 8 sekund, gdzie zobaczysz, jak ta sama woda zmienia wygląd od zatrzymanych kropel do gładkich smug.

Przy okazji warto mieć na uwadze to, że stabilizacja obrazu tu nie pomoże, bo chroni ona tylko przed drganiami aparatu, a nie przed ruchem fotografowanego obiektu.

Chodzieska ZaDyszka – piąta edycja. Ogniskowa 169 mm. Czas migawki 1/500 sekundy. Zawodnik, jak i jego ruch nóg i rąk został zamrożone.

Od czego zależy czas migawki, który zamrozi ruch

Pierwszym czynnikiem jest oczywiście prędkość, bo idący pieszy pozwala na dłuższy czas niż jadący samochód. Równie ważne są odległość od obiektu i ogniskowa obiektywu. Im bliżej jesteś i im dłuższej ogniskowej używasz, tym większy jest obiekt w kadrze i tym szybciej jego obraz przesuwa się po matrycy. Dużo zależy także od kierunku ruchu. Obiekt, który przecina kadr w poprzek, przesuwa się na matrycy najszybciej, natomiast ten, który porusza się prosto  na Ciebie, prawie nie zmienia położenia w kadrze, tylko rośnie.

Przykładowo pieszego fotografowanego z 7 metrów obiektywem 50 mm na pełnej klatce zamrozisz czasem około 1/320 s, gdy idzie w poprzek kadru, a gdy idzie w Twoją stronę, wystarczy 1/40 s. Ręce i nogi poruszają się jednak szybciej niż cała sylwetka, więc przy zbliżającym się zawodniku dobrze jest zostawić sobie zapas i skrócić czas przeważnie o dodatkowe 2/3 EV. Ostatnim czynnikiem jest to, gdzie zdjęcie będzie oglądane, bo wydruk,  pełny ekran monitora  czy wręcz powiększenie 100% pokażą poruszenie, którego nie zauważysz na małym zdjęciu w mediach społecznościowych.

Zatrzymanie ruchu. Czas 1/2000 sekundy przy ogniskowej 66 mm.

Jak w praktyce uzyskać krótki czas naświetlania

Najwygodniej jest wybrać tryb preselekcji czasu, oznaczony w aparacie jako „S” lub „Tv”, i samodzielnie ustawić czas migawki. Aparat dobierze wtedy przysłonę, a jeśli włączysz „Auto ISO”, także czułość matrycy. Krótki czas oznacza mniej światła, dlatego w tym trybie aparat często będziesz otwierał maksymalnie przysłonę i  jeśli to nie wystarczy, podnosił wartość ISO. Jeśli konkretna przysłona ze względu na głębię ostrości jest istotna, przejdź na tryb M z ustawionym czasem migawki i wartością przysłony przy Auto ISO.  Szum łatwiej poprawić w programie do obróbki niż poruszenie, którego nie da się już tak łatwo usunąć.

Więcej o tym, jak czas naświetlania, przysłona i ISO wpływają na ostrość, przeczytasz w pierwszej części cyklu, „Ostrość a ekspozycja”.

Efekt strzału do jaja zamrożony błyskiem światła lampy.

Błysk lampy, czyli drugi sposób na zamrożenie ruchu

Drugą metodą jest użycie lampy błyskowej. Błysk przy małej mocy lampy trwa bardzo krótko, często 1/10 000 s lub krócej i to on zatrzymuje wtedy ruch, a nie migawka. Warunkiem jest to, by światło błysku wyraźnie przeważało nad światłem zastanym, dlatego ta metoda najlepiej sprawdza się w ciemnym pomieszczeniu lub wieczorem.

Ograniczeniem jej jest czas synchronizacji, który w większości aparatów wynosi od 1/160 do 1/250 s i wyznacza najkrótszy czas migawki przy zwykłej pracy z lampą. Tryb szybkiej synchronizacji HSS pozwala na krótsze czasy migawki, ale lampa świeci wtedy serią impulsów przez cały czas naświetlania, więc ruch zamraża już tylko migawka.

Jak zamrażanie ruchu błyskiem wygląda w praktyce, pokazałem we wpisie Strzelanie do jaj, balonów i puszek z wodą, czyli krótki czas naświetlania.

Sprawdź czas migawki w kalkulatorze

Aby nie zgadywać, przygotowałem kalkulator czasu migawki do zamrażania ruchu. Wpisujesz w nim odległość, ogniskową, rodzaj matrycy i to, jak ostre ma być zdjęcie. Kalkulator pokazuje tabelę z najdłuższymi czasami dla kilkunastu rodzajów ruchu, od pieszego po wyścigi samochodowe i dla trzech kierunków, czyli w poprzek, po skosie i w Twoją stronę. Możesz też dodać własny obiekt z jego prędkością i rozmiarem. Wyniki potraktuj jako punkt wyjścia, a przed ważnymi zdjęciami zrób kilka próbnych ujęć i sprawdź je w powiększeniu.

Przejdź do kalkulatora czasu migawki.

Udanych zdjęć pełnych zatrzymanego ruchu.