Wybór odpowiedniej wartości przysłony to jedno z najważniejszych decyzji, które podejmujesz podczas robienia zdjęć. Przysłona wpływa bowiem na trzy kluczowe aspekty fotografii: jasność zdjęcia, głębię ostrości oraz ogólną ostrość obrazu. Zobacz, jak świadomie wykorzystać te zależności.

Kryterium pierwsze — jasność zdjęcia

Im bardziej otwarta przysłona (np. f/1.4, f/2.8), tym więcej światła wpuszczasz do matrycy. Im bardziej zamknięta (np. f/11, f/16), tym mniej światła dociera do sensora. Pierwsze kryterium jest więc związane po prostu z parametrami ekspozycji.

W praktyce otwarta przysłona przydaje się przy słabszym oświetleniu – rano, wieczorem, w lesie. Przymknięta przysłona pozwoli Ci natomiast wpuścić mniej światła, by wydłużyć czas naświetlania, gdy np. chcesz uzyskać efekt rozmytego ruchu.

Więcej artykułów o ekspozycji i zależnościach pomiędzy jej składnikami znajdziesz w sekcji Ekspozycja w fotografii.

Kryterium drugie — głębia ostrości

Im mniejszy otwór przysłony (większa liczba po f np. f/22), tym większa głębia ostrości. Im większy otwór (mniejsza liczba po f np. f/1.4), tym głębia ostrości mniejsza i bardziej rozmyte tło.

Zdjęcie z bliska przy przysłonie f/2.8 ładnie wyodrębniło liść z tła (matryca APS-C).

Małą głębię ostrości (f/1.4 – f/2.8) wykorzystasz, kiedy chcesz wyodrębnić fotografowany obiekt z otoczenia np. w portretach, w fotografii przyrody. Wtedy tło będzie bardziej rozmyte. Dużą głębię (przysłony f/8 – f/16) możesz zastosować np. w fotografii krajobrazowej, zdjęciach architektury, wnętrz, fotografii grup osób, wszędzie tam, gdzie wszystko powinno być ostre.

Przymknięcie przysłony do wartości f/8 na APS-C i ogniskowej 15 mm dało wystarczającą głębię ostrości, by uzyskać ostrość na całym pomoście (podobną głębię ostrości uzyskasz, stosując przysłonę f/11 na pełnej klatce).

Bardzo mocno przymkniętą przysłonę nawet do f/22 stosuję czasami przy zdjęciach makro. Jeśli publikujesz zdjęcie w Internecie, ważniejsza jest wtedy większa głębia ostrości niż niewielki spadek ostrości, którego i tak przy publikacji internetowej nie będzie widać.

Zdjęcie „płaskie”, przy którym pod względem głębi ostrości wartość przysłony nie ma znaczenia. Tu była użyta f/5.6 przy matrycy APS-C.

Są też sytuacje, w których konkretna wartość przysłony nie ma większego znaczenia – na przykład, gdy fotografujesz miarę płaskie obiekty lub takie, które są w podobnej odległości od aparatu. Wtedy kryterium głębi ostrości nie jest już tak istotne i możesz wykorzystać dowolną przysłonę, która będzie wynikała z innych zależności.

Kryterium trzecie — ostrość i dyfrakcja

Każdy obiektyw ma swoją optymalną wartość przysłony, przy której daje najostrzejszy obraz. Warto więc poznać swój sprzęt i sprawdzić, przy jakiej przysłonie uzyskasz najbardziej ostry kadr. Zrób więc zdjęcia testowe lub sprawdź wyniki testu rozdzielczości obrazu dla danej przysłony Twojego obiektywu. Takie testy znajdziesz też np. w serwisie optyczne.pl.

Obecnie najwięcej zdjęć na fotospacerach robię uniwersalnym obiektywem Olympus M.Zuiko Digital ED 12-100 mm f/4 IS PRO, który daje najbardziej ostry obraz przy przysłonie f/4 dla krótkiej ogniskowej. Po wydłużeniu ogniskowej najbardziej ostry jest na f/5.6. W sytuacji, w której nie muszę mocno przymykać przysłony, stosuję więc zazwyczaj te wartości. Najczęściej f/4, która daje taką samą głębię ostrości jak przysłona f/8 na pełnej klatce.

Przy bardzo przymkniętej przysłonie (f/16, f/22) znaczeniu nabiera zjawisko dyfrakcji – zjawisko załamywania się światła na krawędziach listków przysłony, co powodujące spadek ostrości obrazu. Z kolei przy bardzo mocno otwartej przysłonie może być widoczna aberracja sferyczna, która też psuje ostrość. Dlatego warto znać możliwości swojego obiektywu w tym zakresie.

Na zakończenie można jeszcze wspomnieć o efekcie gwiazdy, który możesz uzyskać po przymknięciu przysłony. Poniżej przykład zdjęcia zrobionego przy przysłonie f/32. Więcej o tworzeniu promieni na jasnych punktach przeczytasz we wpisie Zdjęcia nocne z lampami jak gwiazdy.

Efekt promieni ze słońca został wywołany przez mocne przymknięcie przysłony do wartości f/32. Światło załamało się na krawędziach listków przysłony (dyfrakcja).

Z przysłoną jest też powiązany efekt bokeh. O nim przeczytasz w istniejącym już wpisie Jak uzyskać efekt bokeh na zdjęciu – szybkie wskazówki.

Tak więc fotografując i dobierając parametry ekspozycji, musisz zadecydować, jakiej głębi ostrości potrzebujesz. Czy ma być ona płytka, powodując skupienie uwagi obserwatora na ostrym obiekcie, który będzie kontrastował ostrością z rozmytym otoczeniem? Czy też potrzebujesz dużej głębi ostrości, by w kadrze jak najwięcej obiektów było pokazanych ostro i wyraźnie? A może potrzebujesz jakiegoś specjalnego efektu wizualnego w postaci bokeh lub gwiazd na jasnych punktach. Musisz to wiedzieć, by dobrać odpowiednią do zamierzeń wartość przysłony. Oczywiście będą też wspomniane wyżej sytuacje, w których ustawiona wartość przysłony nie będzie miała większego znaczenia.

Udanych zdjęć!

Chcesz więcej?

Jeśli poszukujesz wskazówek dotyczących wykorzystania głębi ostrości do swoich zdjęć, to zapraszam do zapoznania się z poradnikiem „Magia głębi ostrości i ozdobnego rozpraszania tła”.

-> Odbierz darmowe rozdziały poradnika.

-> Zobacz pełny opis, opinie o nim i dowiedz się więcej.